Zamiast betonu deszczówka i cień. Pomysł na raciborskie podwórka

Za wysokimi kamienicami i blokami są miejsca, które latem nagrzewają się jak zamknięte dziedzińce, a po ulewach zamieniają się w rozległe kałuże. W Raciborzu część takich podwórek mogłaby zyskać zupełnie nową funkcję – stać się zielonymi zakątkami z roślinami, cieniem i miejscem na deszczówkę. Nie chodzi wyłącznie o sadzenie drzew, lecz o przemyślaną zmianę nawierzchni, dobór roślin i współpracę mieszkańców z zarządcami nieruchomości.

• Odbrukowanie podwórek ogranicza upał i zatrzymuje deszczówkę
• Zacienione zakątki potrzebują roślin odpornych na trudne warunki
• Osiedlowe skwery mogą zatrzymywać wodę i dawać cień

Odbrukowanie podwórek ogranicza upał i zatrzymuje deszczówkę

W zwartej zabudowie śródmiejskiej szczególnie wyraźnie widać skutki nadmiaru asfaltu, płyt i kostki brukowej. Podwórka między kamienicami słabo przepuszczają wodę, dlatego opady spływające z dachów gromadzą się na szczelnych nawierzchniach. Latem te same powierzchnie nagrzewają się i długo oddają ciepło.

Pierwszym etapem zmiany może być odbrukowanie, czyli usunięcie tych fragmentów betonu, asfaltu i płyt, które nie są potrzebne do przejazdu samochodów ratunkowych, dostawczych ani dojścia do budynków. W odzyskanym gruncie można zaplanować rabaty, trawniki lub nasadzenia krzewów. W miejscach przeznaczonych do przejazdu sprawdzą się ażurowe kraty wypełnione trawą albo pasy żwirowe. Takie rozwiązania nadal wytrzymują obciążenie pojazdów, a jednocześnie ułatwiają wsiąkanie wody.

Nie wszędzie da się posadzić drzewo. Przeszkodą mogą być instalacje podziemne, niewielka powierzchnia albo zacienienie. W takich miejscach przy ścianach kamienic można ustawić ogrody deszczowe w pojemnikach, najlepiej pod rynnami. Skrzynie z warstwami piasku, żwiru i podłoża zatrzymują oraz filtrują wodę, a posadzone w nich rośliny hydrofitowe dobrze znoszą wilgotne warunki.

System może zostać wyposażony w regulator i czujnik poziomu wody. Podczas intensywnego opadu nadmiar deszczówki byłby wtedy odprowadzany do kanalizacji wolniej i w kontrolowany sposób. Dla zarządcy oznacza to konieczność sprawdzenia odpływów i infrastruktury przed rozpoczęciem prac, ale pozwala też lepiej wykorzystać wodę spływającą z dachów.

Zacienione zakątki potrzebują roślin odpornych na trudne warunki

W podwórkach otoczonych wysokimi ścianami przez część dnia brakuje słońca, a wilgotność może szybko się zmieniać. Dlatego lepszym wyborem od sezonowych dekoracji są rośliny wieloletnie, odporne na cień i okresowe nadmiary wody. W takich warunkach mogą sprawdzić się rodzime krzewy, byliny oraz trawy ozdobne.

Kompozycja z funkii, paproci i traw pozwala stworzyć założenie przypominające leśny ogród. Rośliny nie wymagają corocznego zakładania rabat, a ich gęste kępy mogą ograniczać nagrzewanie podłoża i poprawiać retencję wody. Przy planowaniu nasadzeń trzeba jednak uwzględnić dostęp dla służb, dojścia do budynków, okna piwniczne oraz miejsca ustawienia pojemników na odpady.

Dużo zieleni można wprowadzić także bez zajmowania dużej powierzchni. Przy murach i ścianach wystarczy wąski pas ziemi albo donica oraz konstrukcja z kratki lub lin. Winobluszcz i bluszcz pospolity mogą w ciągu kilku lat pokryć znaczną część pustej elewacji. Takie rozwiązanie wymaga jednak sprawdzenia stanu muru i regularnego przycinania, aby pnącza nie zasłaniały okien ani nie utrudniały prac konserwacyjnych.

Osiedlowe skwery mogą zatrzymywać wodę i dawać cień

Więcej możliwości dają przestrzenie między blokami z drugiej połowy XX wieku. Zaniedbane skwery, place zabaw i boiska można stopniowo przekształcać w miejsca wypoczynku, które lepiej znoszą upały oraz gwałtowne opady.

Krótko koszone trawniki warto uzupełniać wieloletnimi łąkami kwietnymi. Takie nasadzenia dłużej zatrzymują wilgoć w glebie, ograniczają potrzebę koszenia i zwykle nie wymagają częstego podlewania. Z kolei zwarte grupy rodzimych drzew i krzewów mogą zapewnić cień, a także częściowo osłonić mieszkańców przed wiatrem i pyłem.

Przy modernizacji placów zabaw i boisk można rozważyć naturalne, bezpieczne podłoża oraz sadzenie drzew o szerokich koronach poza strefami rekreacji. W pobliżu bloków przydatne byłyby również zbiorniki na wodę deszczową. Woda z dachów mogłaby służyć do podlewania zieleni podczas okresów bez opadów, zamiast być od razu odprowadzana kanalizacją.

Takie zmiany wymagają uzgodnień między Urzędem Miasta Racibórz, zarządcami budynków, spółdzielniami i właścicielami nieruchomości. Miejski Plan Adaptacji do zmiany klimatu dla miasta Racibórz może wyznaczać kierunek, ale pojedyncze podwórko potrzebuje jeszcze konkretnego projektu, źródła finansowania i osoby odpowiedzialnej za późniejszą pielęgnację.

Samorząd może wspierać takie działania programami doradczymi oraz mikrograntami na zielone podwórka, a także upraszczać procedury związane z usuwaniem niepotrzebnych nawierzchni. Mieszkańcy mogą wskazywać miejsca wymagające zmiany, uczestniczyć w wyborze nasadzeń i pomagać przy ich utrzymaniu. Dzięki temu odbrukowanie nie kończy się na jednorazowym remoncie, lecz prowadzi do stworzenia przestrzeni, która przez kolejne sezony poprawia warunki życia wśród raciborskiej zabudowy.

na podstawie: Urząd Miasta.